Khi những cánh én báo hiệu mùa xuân mới, cũng là lúc hàng triệu học sinh và phụ huynh Việt Nam bắt đầu một chu kỳ mới của những lo toan, trăn trở về con đường học vấn. Năm 2026 đang hiện ra với những tín hiệu rõ ràng về một bức tranh giáo dục đầy biến động, cả ở môi trường quốc tế lẫn trong nước. Từ chính sách nhập cư siết chặt của các cường quốc giáo dục đến sự đa dạng hóa phương thức tuyển sinh đại học, mỗi quyết định hôm nay đều đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tầm nhìn chiến lược.

Du học không còn là 'giấc mơ dễ dãi': Bài học từ Canada

Trong nhiều năm qua, du học luôn được xem là một trong những con đường rộng mở để tiếp cận tri thức tiên tiến và mở ra cơ hội định cư tại các quốc gia phát triển. Canada, với chính sách cởi mở và chất lượng giáo dục hàng đầu, từng là điểm đến mơ ước của hàng trăm nghìn sinh viên quốc tế, trong đó có không ít bạn trẻ Việt Nam. Tuy nhiên, bức tranh này đang thay đổi chóng mặt.

Chỉ trong hai năm gần đây, số lượng sinh viên quốc tế tại Canada đã giảm mạnh tới hơn 273.000 người. Nguyên nhân chính đến từ việc chính phủ Canada áp dụng hàng loạt chính sách thắt chặt nhập cư, nhằm kiểm soát tỷ lệ cư trú tạm thời và giải quyết các vấn đề xã hội nội tại. Điều này gửi đi một thông điệp rõ ràng: mục tiêu du học chỉ để định cư đang ngày càng trở nên khó khăn hơn.

Học sinh Việt Nam cần thay đổi tư duy du học

• Tập trung vào giá trị học thuật thực chất: Thay vì chỉ nhìn vào cơ hội định cư, du học sinh cần xác định rõ mục tiêu học tập, ngành nghề phù hợp với năng lực và đam mê của bản thân. Giá trị của một tấm bằng quốc tế nằm ở kiến thức, kỹ năng được trang bị, chứ không phải một visa định cư được đảm bảo.
• Nghiên cứu kỹ lưỡng chính sách: Các chính sách nhập cư có thể thay đổi nhanh chóng. Việc cập nhật thông tin thường xuyên và hiểu rõ các yêu cầu về học bổng, việc làm thêm, và lộ trình sau tốt nghiệp là vô cùng quan trọng.
• Chuẩn bị tài chính vững vàng: Với việc cơ hội làm thêm và định cư giảm, áp lực tài chính cho gia đình sẽ lớn hơn. Kế hoạch tài chính cần được tính toán kỹ lưỡng, đảm bảo đủ khả năng chi trả cho toàn bộ quá trình học tập mà không bị gián đoạn.
• Xây dựng kế hoạch dự phòng: Nếu mục tiêu định cư không thành, bạn có sẵn sàng trở về Việt Nam và ứng dụng những gì đã học? Một kế hoạch dự phòng rõ ràng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và áp lực tâm lý.

Bài học từ Canada không chỉ dành riêng cho những ai có ý định đến xứ sở lá phong, mà còn là lời cảnh tỉnh chung cho mọi du học sinh tương lai. Thế giới đang thay đổi, và cánh cửa du học sẽ mở rộng hơn cho những ai thực sự cầu thị tri thức và có sự chuẩn bị chu đáo.

Sân chơi tuyển sinh trong nước: Đa dạng nhưng không kém phần thử thách

Trong khi du học có những ngã rẽ mới, bức tranh tuyển sinh đại học trong nước cũng không ngừng biến đổi, đặc biệt là với sự lên ngôi của các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.

Đa dạng phương thức, đa dạng áp lực

Năm 2026, lịch thi các kỳ đánh giá năng lực (ĐGNL) và đánh giá tư duy (ĐGTD) của 9 đại học lớn đã được công bố, kéo dài từ tháng 3 đến tháng 6, ngay sau Tết Nguyên đán. Điều này đồng nghĩa với việc học sinh không chỉ tập trung ôn luyện cho kỳ thi tốt nghiệp THPT mà còn phải phân bổ thời gian và công sức cho nhiều kỳ thi khác nhau. Mỗi kỳ thi lại có cấu trúc, dạng câu hỏi và trọng tâm kiến thức riêng, đòi hỏi sự chuẩn bị linh hoạt và chiến lược ôn tập thông minh.

Một điểm đáng lưu ý là lệ phí thi cho các kỳ thi này có thể lên tới 2 triệu đồng. Với việc nhiều học sinh có thể tham gia 2-3 kỳ thi để tăng cơ hội trúng tuyển, tổng chi phí cho các kỳ thi đầu vào đại học sẽ là một gánh nặng không nhỏ đối với nhiều gia đình, đặc biệt là những gia đình có điều kiện kinh tế eo hẹp.

Cạnh tranh tăng cao, điểm sàn 'leo thang'

Sự đa dạng trong phương thức tuyển sinh không làm giảm đi tính cạnh tranh, mà ngược lại, còn đẩy mức độ cạnh tranh lên cao hơn ở các ngành học 'hot'. Đơn cử như Đại học Công nghệ Thông tin (ĐH CNTT), một trong những trường top đầu về công nghệ, dự kiến áp dụng mức điểm sàn xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT là 20 điểm trở lên cho tổ hợp ba môn. Đây là một con số không hề thấp, đặc biệt khi các ngành công nghệ thông tin vẫn đang thu hút lượng lớn thí sinh tài năng.

Điều này cho thấy các trường đại học đang dần nâng cao ngưỡng đầu vào, hướng tới việc tuyển chọn những sinh viên có năng lực thực sự và phù hợp với yêu cầu đào tạo. Đối với thí sinh, việc đạt điểm cao ở kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là nền tảng vững chắc, nhưng việc bứt phá ở các kỳ thi ĐGNL/ĐGTD sẽ là yếu tố then chốt để tạo lợi thế cạnh tranh.

Lời khuyên cho học sinh và phụ huynh trong kỷ nguyên giáo dục mới

Trước những biến động không ngừng, việc trang bị kiến thức và xây dựng chiến lược rõ ràng là chìa khóa để vượt qua thách thức. Dưới đây là một số lời khuyên:

• Xác định rõ mục tiêu và đam mê: Dù là du học hay học trong nước, hãy bắt đầu bằng việc hiểu rõ bản thân muốn gì, giỏi gì. Mục tiêu rõ ràng sẽ giúp bạn kiên định hơn trước mọi khó khăn.
• Đa dạng hóa sự chuẩn bị: Không chỉ ôn luyện cho một kỳ thi duy nhất. Hãy tìm hiểu kỹ các phương thức tuyển sinh của các trường, các kỳ thi ĐGNL/ĐGTD và lên kế hoạch ôn tập phù hợp.
• Nâng cao năng lực toàn diện: Điểm số cao là cần thiết, nhưng kỹ năng mềm, tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề cũng quan trọng không kém. Đây là những yếu tố giúp bạn thành công không chỉ trong học tập mà còn trong sự nghiệp tương lai.
• Tham vấn chuyên gia: Đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn từ giáo viên, chuyên gia hướng nghiệp, hoặc những người có kinh nghiệm để có cái nhìn khách quan và lời khuyên hữu ích.
• Chuẩn bị tài chính chu đáo: Lên kế hoạch tài chính cụ thể, dự trù các khoản chi phí phát sinh, đặc biệt nếu bạn có ý định tham gia nhiều kỳ thi hoặc du học.

Năm 2026 và những năm tiếp theo sẽ là một giai đoạn đầy thử thách nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội cho những ai biết nắm bắt. Giáo dục không ngừng vận động, và sự chủ động, thích nghi chính là chìa khóa để mỗi học sinh Việt Nam tự tin bước vào tương lai.